拼音 字数：651

　　余通籍三十余年，官至极品，而学业一无所成，德行一无许可，老大徒伤，不胜悚惶惭赧。今将永别，特将四条教汝兄弟。
　　一曰慎独而心安。自修之道，莫难于养心；养心之难，又在慎独。能慎独，则内省不疚，可以对天地质鬼神。人无一内愧之事，则天君泰然。此心常快足宽平，是人生第一自强之道，第一寻乐之方，守身之先务也。
　　二曰主敬则身强。内而专静纯一，外而整齐严肃。敬之工夫也；出门如见大宾，使民如承大祭，敬之气象也；修己以安百姓，笃恭而天下平，敬之效验也。聪明睿智，皆由此出。庄敬日强，安肆日偷。若人无众寡，事无大小，一一恭敬，不敢怠慢。则身体之强健，又何疑乎？
　　三曰求仁则人悦。凡人之生，皆得天地之理以成性，得天地之气以成形，我与民物，其大本乃同出一源。若但知私己而不知仁民爱物，是于大本一源之道已悖而失之矣。至于尊官厚禄，高居人上，则有拯民溺救民饥之责。读书学古，粗知大义，既有觉后知觉后觉之责。孔门教人，莫大于求仁，而其最切者，莫要于欲立立人、欲达达人数语。立人达人之人，人有不悦而归之者乎？
　　四曰习劳则神钦。人一日所着之衣所进之食，与日所行之事所用之力相称，则旁人韪之，鬼神许之，以为彼自食其力也。若农夫织妇终岁勤动，以成数石之粟数尺之布，而富贵之家终岁逸乐，不营一业，而食必珍馐，衣必锦绣，酣豢高眠，一呼百诺，此天下最不平之事，神鬼所不许也，其能久乎？古之圣君贤相，盖无时不以勤劳自励。为一身计，则必操习技艺，磨练筋骨，困知勉行，操心危虑，而后可以增智慧而长见识。为天下计，则必已饥已溺，一夫不获，引为余辜。大禹、墨子皆极俭以奉身而极勤以救民。勤则寿，逸则夭，勤则有材而见用，逸则无劳而见弃，勤则博济斯民而神祇钦仰，逸则无补于人而神鬼不歆。
　　此四条为余数十年人世之得，汝兄弟记之行之，并传之于子子孙孙，则余曾家可长盛不衰，代有人才。

 

yú tōng jí sān shí yú nián guān zhì jí pǐn ér xué yè yì wú suǒ chéng dé xíng yì wú xǔ kě lǎo dà tú shāng bú shèng sǒng huáng cán nǎn jīn jiāng yǒng bié tè jiāng sì tiáo jiāo rǔ xiōng dì yī yuē shèn dú ér xīn ān zì xiū zhī dào mò nán yú yǎng xīn yǎng xīn zhī nán yòu zài shèn dú néng shèn dú zé nèi xǐng bú jiù kě yǐ duì tiān dì zhì guǐ shén rén wú yí nèi kuì zhī shì zé tiān jūn tài rán cǐ xīn cháng kuài zú kuān píng shì rén shēng dì yī zì qiáng zhī dào dì yī xún lè zhī fāng shǒu shēn zhī xiān wù yě èr yuē zhǔ jìng zé shēn qiáng nèi ér zhuān jìng chún yī wài ér zhěng qí yán sù jìng zhī gōng fū yě chū mén rú jiàn dà bīn shǐ mín rú chéng dà jì jìng zhī qì xiàng yě xiū jǐ yǐ ān bǎi xìng dǔ gōng ér tiān xià píng jìng zhī xiào yàn yě cōng míng ruì zhì jiē yóu cǐ chū zhuāng jìng rì qiáng ān sì rì tōu ruò rén wú zhòng guǎ shì wú dà xiǎo yī yī gōng jìng bù gǎn dài màn zé shēn tǐ zhī qiáng jiàn yòu hé yí hū sān yuē qiú rén zé rén yuè fán rén zhī shēng jiē dé tiān dì zhī lǐ yǐ chéng xìng dé tiān dì zhī qì yǐ chéng xíng wǒ yǔ mín wù qí dà běn nǎi tóng chū yì yuán ruò dàn zhī sī jǐ ér bù zhī rén mín ài wù shì yú dà běn yì yuán zhī dào yǐ bèi ér shī zhī yǐ zhì yú zūn guān hòu lù gāo jū rén shàng zé yǒu zhěng mín nì jiù mín jī zhī zé dú shū xué gǔ cū zhī dà yì jì yǒu jué hòu zhī jué hòu jué zhī zé kǒng mén jiào rén mò dà yú qiú rén ér qí zuì qiè zhě mò yào yú yù lì lì rén yù dá dá rén shù yǔ lì rén dá rén zhī rén rén yǒu bú yuè ér guī zhī zhě hū sì yuē xí láo zé shén qīn rén yí rì suǒ zhuó zhī yī suǒ jìn zhī shí yǔ rì suǒ xíng zhī shì suǒ yòng zhī lì xiāng chèn zé páng rén wěi zhī guǐ shén xǔ zhī yǐ wéi bǐ zì shí qí lì yě ruò nóng fū zhī fù zhōng suì qín dòng yǐ chéng shù shí zhī sù shù chǐ zhī bù ér fù guì zhī jiā zhōng suì yì lè bù yíng yí yè ér shí bì zhēn xiū yī bì jǐn xiù hān huàn gāo mián yì hū bǎi nuò cǐ tiān xià zuì bù píng zhī shì shén guǐ suǒ bù xǔ yě qí néng jiǔ hū gǔ zhī shèng jūn xián xiāng gài wú shí bù yǐ qín láo zì lì wéi yì shēn jì zé bì cāo xí jì yì mó liàn jīn gǔ kùn zhī miǎn xíng cāo xīn wēi lǜ ér hòu kě yǐ zēng zhì huì ér zhǎng jiàn shí wèi tiān xià jì zé bì yǐ jī yǐ nì yì fū bú huò yǐn wéi yú gū dà yǔ mò zǐ jiē jí jiǎn yǐ fèng shēn ér jí qín yǐ jiù mín qín zé shòu yì zé yāo qín zé yǒu cái ér jiàn yòng yì zé wú láo ér jiàn qì qín zé bó jì sī mín ér shén qí qīn yǎng yì zé wú bǔ yú rén ér shén guǐ bù xīn cǐ sì tiáo wéi yú shù shí nián rén shì zhī dé rǔ xiōng dì jì zhī xíng zhī bìng chuán zhī yú zǐ zǐ sūn sūn zé yú zēng jiā kě cháng shèng bù shuāi dài yǒu rén cái

曾国藩《曾国藩诫子书》

zēng guó fān zēng guó fān jiè zǐ shū

　　余通籍三十余年，官至极品，而学业一无所成，德行一无许可，老大徒伤，不胜悚惶惭赧。今将永别，特将四条教汝兄弟。
　　一曰慎独而心安。自修之道，莫难于养心；养心之难，又在慎独。能慎独，则内省不疚，可以对天地质鬼神。人无一内愧之事，则天君泰然。此心常快足宽平，是人生第一自强之道，第一寻乐之方，守身之先务也。
　　二曰主敬则身强。内而专静纯一，外而整齐严肃。敬之工夫也；出门如见大宾，使民如承大祭，敬之气象也；修己以安百姓，笃恭而天下平，敬之效验也。聪明睿智，皆由此出。庄敬日强，安肆日偷。若人无众寡，事无大小，一一恭敬，不敢怠慢。则身体之强健，又何疑乎？
　　三曰求仁则人悦。凡人之生，皆得天地之理以成性，得天地之气以成形，我与民物，其大本乃同出一源。若但知私己而不知仁民爱物，是于大本一源之道已悖而失之矣。至于尊官厚禄，高居人上，则有拯民溺救民饥之责。读书学古，粗知大义，既有觉后知觉后觉之责。孔门教人，莫大于求仁，而其最切者，莫要于欲立立人、欲达达人数语。立人达人之人，人有不悦而归之者乎？
　　四曰习劳则神钦。人一日所着之衣所进之食，与日所行之事所用之力相称，则旁人韪之，鬼神许之，以为彼自食其力也。若农夫织妇终岁勤动，以成数石之粟数尺之布，而富贵之家终岁逸乐，不营一业，而食必珍馐，衣必锦绣，酣豢高眠，一呼百诺，此天下最不平之事，神鬼所不许也，其能久乎？古之圣君贤相，盖无时不以勤劳自励。为一身计，则必操习技艺，磨练筋骨，困知勉行，操心危虑，而后可以增智慧而长见识。为天下计，则必已饥已溺，一夫不获，引为余辜。大禹、墨子皆极俭以奉身而极勤以救民。勤则寿，逸则夭，勤则有材而见用，逸则无劳而见弃，勤则博济斯民而神祇钦仰，逸则无补于人而神鬼不歆。
　　此四条为余数十年人世之得，汝兄弟记之行之，并传之于子子孙孙，则余曾家可长盛不衰，代有人才。