唐文  柳宗元  书信 政治 观点

zhēng yuè èr shí yī rì mǒu dùn shǒu shí bā zhàng tuì zhī shì zhě qián huò shū yán shǐ shì yún jù yǔ liú xiù cái shū jí jīn nǎi jiàn shū gǎo sī xīn shèn bù xǐ yǔ tuì zhī wǎng nián yán shǐ shì shèn dà miù ruò shū zhōng yán tuì zhī bù yí yí rì zài guǎn xià ān yǒu tàn zǎi xiàng yì yǐ wéi gǒu yǐ shǐ róng yì hán tuì zhī yé ruò guǒ ěr tuì zhī qǐ yí xū shòu zǎi xiàng róng jǐ ér mào jū guǎn xià jìn mì dì shí fèng yǎng yì shǐ zhǎng gù lì zhǐ bǐ wéi sī shū qǔ yǐ gōng zǐ dì fèi gǔ zhī zhì yú dào zhě bú ruò shì qiě tuì zhī yǐ wéi jì lù zhě yǒu xíng huò bì bù kěn jiù yóu fēi yě shǐ yǐ míng wéi bāo biǎn yóu qiě kǒng jù bù gǎn wéi shè shǐ tuì zhī wéi yù shǐ zhōng chéng dà fū qí bāo biǎn chéng bài rén yù yì xiǎn qí yí kǒng jù yóu dà yě zé yòu yáng yáng rù tái fǔ měi shí ān zuò xíng hū chàng yú cháo tíng ér yǐ yé zài yù shǐ yóu ěr shè shǐ tuì zhī wéi zǎi xiàng shēng shā chū rù shēng chù tiān xià tǔ qí dí yì zhòng zé yòu jiāng yáng yáng rù zhèng shì táng měi shí ān zuò xíng hū chàng yú nèi tíng wài qú ér yǐ yé hé yǐ yì bù wéi shǐ ér róng qí hào lì qí lù zhě yě yòu yán bù yǒu rén huò zé yǒu tiān xíng ruò yǐ zuì fú qián gǔ zhī wéi shǐ zhě rán yì shèn huò fán jū qí wèi sī zhí qí dào dào gǒu zhí suī sǐ bù kě huí yě rú huí zhī mò ruò jí qù qí wèi kǒng zǐ zhī kùn yú lǔ wèi chén sòng cài qí chǔ zhě qí shí àn zhū hóu bù néng xíng yě qí bú yù ér sǐ bù yǐ zuò chūn qiū gù yě dāng qí shí suī bú zuò chūn qiū kǒng zǐ yóu bú yù ér sǐ yě ruò zhōu gōng shǐ yì suī jì yán shū shì dú yù qiě xiǎn yě yòu bù dé yǐ chūn qiū wéi kǒng zǐ lèi fàn yè bèi luàn suī bù wéi shǐ qí zōng zú yì chì sī mǎ qiān chù tiān zǐ xǐ nù bān gù bù jiǎn xià cuī hào gū qí zhí yǐ dòu bào lǔ jiē fēi zhōng dào zuǒ qiū míng yǐ jí máng chū yú bú xìng zǐ xià bù wéi shǐ yì máng bù kě yǐ shì wéi jiè qí yú jiē bù chū cǐ shì tuì zhī yí shǒu zhōng dào bú wàng qí zhí wú yǐ tā shì zì kǒng tuì zhī zhī kǒng wéi zài bù zhí bù dé zhōng dào xíng huò fēi suǒ kǒng yě fán yán èr bǎi nián wén wǔ shì duō yǒu chéng rú cǐ zhě jīn tuì zhī yuē wǒ yì rén yě hé néng míng zé tóng zhí zhě yòu suǒ yún ruò shì hòu lái jì jīn zhě yòu suǒ yún ruò shì rén rén jiē yuē wǒ yì rén zé zú shuí néng jì zhuàn zhī yé rú tuì zhī dàn yǐ suǒ wén zhī zī zī bù gǎn dài tóng zhí zhě hòu lái jì jīn zhě yì gè yǐ suǒ wén zhī zī zī bù gǎn dài zé shù jī bú zhuì shǐ zú yǒu míng yě bù rán tú xìn rén kǒu yǔ měi měi yì cí rì yǐ zī jiǔ zé suǒ yún lěi lěi xuān tiān dì zhě jué bì chén mò qiě luàn zá wú kě kǎo fēi yǒu zhì zhě suǒ rěn zì yě guǒ yǒu zhì qǐ dāng dài rén dū zé pò cù rán hòu wéi guān shǒu yé yòu fán guǐ shén shì miǎo máng huāng huò wú kě zhǔn míng zhě suǒ bú dào tuì zhī zhī zhì ér yóu jù yú cǐ jīn xué rú tuì zhī cí rú tuì zhī hào yì lùn rú tuì zhī kāng kǎi zì wèi zhèng zhí xíng xíng yān rú tuì zhī yóu suǒ yún ruò shì zé táng zhī shǐ shù qí zú wú kě tuō hū míng tiān zǐ xián zǎi xiàng dé shǐ cái rú cǐ ér yòu bù guǒ shèn kě tòng zāi tuì zhī yí gèng sī kě wéi sù wéi guǒ zú yǐ wéi kǒng jù bù gǎn zé yí rì kě yǐn qù yòu hé yǐ yún xíng qiě móu yě jīn rén dāng wéi ér bù wéi yòu yòu guǎn zhōng tā rén jí hòu shēng zhě cǐ dà huò yǐ bù miǎn jǐ ér yù miǎn rén nán yǐ zāi

liǔ zōng yuán yǔ hán yù lùn shǐ guān shū

　　正月二十一日，柳宗元向十八丈人退之叩头致意：收到你关于谈论如何做史官的信，信中说你的意见全都写到《与刘秀才书》中了，到今天我才见到信稿，读后内心很不痛快，因为许多说法与退之往年议论修史的看法很不一致。
　　如果像信中说的那样，那么退之在史馆一天也不应该呆下去，从哪里能探测出宰相的用意，认为他是随便用史官的头衔来给一个韩退之增添荣耀呢？如果真是如此，退之又怎么能白白地领受宰相给你的荣耀，而在史馆里挂一个空名、接近机要地方、享受俸禄、使唤掌握文史资料的官员、利用公家的纸笔为私人写文章和用所得的收入来供给子弟们作费用呢？古代有志于为政治理想奋斗的人，不像这样。
　　况且退之还认为记录史事的人会受到惩罚、遭到天祸，因而想避开，不愿担任史官职务，这尤其不对。史官只是用善、恶等名称来褒扬或贬斥人，尚且恐惧不敢做；假使让退之做御史中丞、御史大夫，那赞扬人、贬斥人，使人成功或遭到失败就会更加明显，应该更加使人感到恐惧。那么你就意气扬扬地走进御史台的府署，吃着精美的食物，在那里安逸地坐着，上朝时呼呼“万岁”就算了吗？在御史任上尚且如此，假使退之担任宰相，掌握官员们的生死命运，和决定他们调进调出、升级降职的大权，那树敌就更多了，那么你就意气扬扬地走进政事堂，吃着精美的食物，在那里安逸地坐着，只是在宫内和朝堂上呼呼“万岁”就算了吗？那与不做修史的工作却享受史官称号的荣誉、领受史官的俸禄又有什么不同呢？
　　你又说：“做史官没有人为的祸患，就有上天来惩罚。”如果把从前古代修史的人受到惩罚说成是这种情况的话，也是很糊涂的。凡是在一定职位上的人，就要想到担任这个职务应该坚持的正确原则。如果坚持的原则是正确的，那么即使死也不能违背；如果要违背的话，不如赶快离开这个职位。孔子被困在鲁、卫、陈、宋、蔡、齐、楚等国，是因为当时政治昏暗，诸侯们不能推行他的政治主张。他没有得到被人重用的机会就死了，并不是因为作《春秋》的缘故。在那个时代，即使不作《春秋》，孔子也会得不到被人重用的机会而死去。像周公、史佚，虽然记录史事，还是得到了被人重用的机会，而且地位显贵。这又证明，不能说写《春秋》连累了孔子的命运。范哗参与叛乱，即使不修史书，他的宗族也会被杀尽。司马迁触怒了天子，班固不能约束他手下的人，崔浩卖弄他的正直而与凶残的鲜卑贵族相斗，遵行的都不是大中之道。左丘明因为生病而瞎了眼睛，是出自不幸。子夏没有著史书也瞎了眼睛。不能用这些例子来作为鉴戒。其他史官遇祸的情形都没有超出这个范畴。因此退之应该遵守大中之道，不要忘了坚持正确的原则，不要用其他的事自己恐吓自己。退之应该害怕的只是在于不能坚持正确的原则、没有遵守大中之道，天刑、人祸不是你应该害怕的东西。
　　你所说的两百年来文臣武将有很多，的确是这样的。现在退之说：我一个人，怎么能把他们的事迹写清楚？假使你的同事又像你这样说，以后继任史官的人也像你这样说，人人都说我只一个人，那最后谁能作纪作传、编出史书呢？如果退之只是把自己所知道的东西孜孜不倦地写出来，你的同事、后来继任史官的人，也各人把自己所知道的东西孜孜不倦地写出来，那史实也许就不会失传，终于能把它写清楚了。不这样的话，就只是相信人们的口头传说，而传闻又常常说法不一，日子越久，那你所说的顶天立地的杰出人物的事迹一定会沉没无闻，而且杂乱无章，叫人无从考查，这不是有抱负的人所能容忍和放任不管的。果真有抱负的话，哪会要等到别人督促催逼以后才去履行史官的职责呢？
　　再说，凡是鬼神一类的事情，本来是荒诞不经，渺茫得很，没有什么定准，明白道理的人是不谈这些的，像退之这样聪明的人难道还怕这些东西。如今像退之这样有学问、像退之这样会写文章、像退之这样好发议论、像退之这样自己认为刚强激昂，还说出像这样的话，那编写大唐史书的事不就终于没有人可以托付了吗？英明的天子和贤明的宰相得到了像你这样会修史书的人才，却又不能达到编出史书的目的，真是太可惜了啊！退之应该再想一想，可以做的事就马上做起来；如果终究感到恐惧不敢做，那在一天之内就可辞职离开，又为什么要说将要考虑考虑呢？如今应当做的事情自己不去做，却又引诱史馆中其他人和青年人去做，这真是太糊涂了。没有勉励自己却想勉励别人，那实在困难啊！

柳宗元《与韩愈论史官书》