汉诗  司马迁  

tài shǐ gōng yuē wú wén zhī zhōu shēng yuē shùn mù gài chóng tóng zǐ yòu wén xiàng yǔ yì chóng tóng zǐ yǔ qǐ qí miáo yì yé hé xīng zhī bào yě fú qín shī qí zhèng chén shè shǒu nàn háo jié fēng qǐ xiāng yǔ bìng zhēng bù kě shèng shǔ rán yǔ fēi yǒu chǐ cùn chéng shì qǐ lǒng mǔ zhī zhōng sān nián suì jiāng wǔ zhū hóu miè qín fēn liè tiān xià ér fēng wáng hóu zhèng yóu yǔ chū hào wéi bà wáng wèi suī bù zhōng jìn gǔ yǐ lái wèi cháng yǒu yě jí yǔ bèi guān huái chǔ fàng zhú yì dì ér zì lì yuàn wáng hóu pàn jǐ nán yǐ zì jīn gōng fá fèn qí sī zhì ér bù shī gǔ wèi bà wáng zhī yè yù yǐ lì zhēng jīng yíng tiān xià wǔ nián zú wáng qí guó shēn sǐ dōng chéng shàng bù jué wù ér bú zì zé guò yǐ nǎi yǐn tiān wáng wǒ fēi yòng bīng zhī zuì yě qǐ bú miù zāi

sī mǎ qiān xiàng yǔ běn jì zàn

　　太史公说：我从周生那里听说，“舜的眼睛大概是双瞳孔”，又听说项羽亦是双瞳孔。项羽也是双瞳人。项羽难道是舜的后代么？他的兴起是多么迅猛啊！那秦王朝政治差失、混乱的时候，陈涉首先发难反秦，一时间英雄豪杰纷纷起来，互相争夺天下的人数也数不清。但是项羽并没有一尺一寸可以依靠的权位，只不过奋起于民间，三年的时间，就发展到率领五国诸侯一举灭秦，并且分割秦的天下，自行封赏王侯，政令都由项羽颁布，自号为“霸王”。虽然霸王之位并未维持到底，但近古以来未曾有过这样的人物。　等到项羽放弃关中，怀恋故乡楚地，流放义帝而自立为王，此时再抱怨王侯们背叛自己，那就很难了。自己夸耀功劳，独逞个人的私欲，而不效法古人，认为霸王的业绩只要依靠武力征伐，就能统治好天下，结果仅仅五年的时光，就使得他的国家灭亡了。直到身死东城，他还没有觉悟，不肯责备自己，这显然是错误的。而且还借口说“是上天要灭亡我，并不是我用兵的过错”，这难道不是很荒谬吗?

司马迁《项羽本纪赞》