清文  夏完淳  

bú xiào wán chún jīn rì sǐ yǐ yǐ shēn xùn fù bù dé yǐ shēn bào mǔ yǐ tòng zì yán jūn jiàn bèi liǎng yì chūn qiū yuān kù rì shēn jiān xīn lì jìn běn tú fù jiàn tiān rì yǐ bào dà chóu xù sǐ róng shēng gào chéng huáng tǔ nài tiān bú yòu wǒ zhōng nüè xiān cháo yì lǚ cái xīng biàn chéng jī fěn qù nián zhī jǔ chún yǐ zì fèn bì sǐ shuí zhī bù sǐ sǐ yú jīn rì yě jīn jīn yán cǐ èr nián zhī mìng shū shuǐ zhī yǎng wú yí rì yān zhì cí jūn tuō jì yú kōng mén shēng mǔ jì shēng yú bié xìng yì mén piāo bó shēng bù dé xiāng yī sǐ bù dé xiāng wèn chún jīn rì yòu kè rán xiān cóng jiǔ jīng bú xiào zhī zuì shàng tōng yú tiān 　　　　wū hū shuāng cí zài táng xià yǒu mèi nǚ mén zuò shuāi bó zhōng xiǎn xiōng dì chún yì sǐ bù zú xī āi āi bā kǒu hé yǐ wéi shēng suī rán yǐ yǐ chún zhī shēn fù zhī suǒ yí chún zhī shēn jūn zhī suǒ yòng wèi fù wèi jūn sǐ yì hé fù yú shuāng cí dàn cí jūn tuī gān jiù shī jiāo lǐ xí shī shí wǔ nián rú yí rì dí mǔ cí huì qiān gǔ suǒ nán dà ēn wèi chóu lìng rén tòng jué cí jūn tuō zhī yì róng nǚ xiōng shēng mǔ tuō zhī zhāo nán nǚ dì 　　　　chún sǐ zhī hòu xīn fù yí fù dé xióng biàn yǐ wéi jiā mén zhī xìng rú qí bù rán wàn wù zhì hòu kuài jī dà wàng zhì jīn ér líng jí yǐ jié yì wén zhāng rú wǒ fù zǐ zhě jǐ rén zāi lì yí bù xiāo hòu rú xī míng xiān shēng wéi rén suǒ gòu xiào hé rú bú lì zhī wéi yù yé wū hū dà zào máng máng zǒng guī wú hòu yǒu yí rì zhōng xīng zài zào zé miào shí qiān qiū qǐ zhǐ mài fàn tún tí bù wéi něi guǐ ér yǐ zāi ruò yǒu wàng yán lì hòu zhě chún qiě yǔ xiān wén zhōng zài míng míng zhū jí wán yín jué bù kěn shě 　　　　bīng gē tiān dì chún sǐ hòu luàn qiě wèi yǒu dìng qī shuāng cí shàn bǎo yù tǐ wú yǐ chún wéi niàn èr shí nián hòu chún qiě yǔ xiān wén zhōng wéi běi sài zhī jǔ yǐ wù bēi wù bēi xiāng tuō zhī yán shèn wù xiāng fù wǔ gōng shēng jiāng lái dà qì jiā shì jìn yǐ wěi zhī hán shí yú lán yì bēi qīng jiǔ yì zhǎn hán dēng bú zhì zuò ruò áo zhī guǐ zé wú yuàn bì yǐ xīn fù jié lí èr nián xián xiào sù zhuó wǔ gōng shēng hǎo wèi wǒ shàn dài zhī yì wǔ gōng wèi yáng qíng yě 　　　　yǔ wú lún cì jiāng sǐ yán shàn tòng zāi tòng zāi rén shēng shú wú sǐ guì dé sǐ suǒ ěr fù dé wéi zhōng chén zǐ dé wéi xiào zǐ hán xiào guī tài xū liǎo wǒ fèn nèi shì dà dào běn wú shēng shì shēn ruò bì xǐ dàn wéi qì suǒ jī yuán wù tiān rén lǐ è mèng shí qī nián bào chóu yú lái shì shén yóu tiān dì jiān kě yǐ wú kuì yǐ

xià wán chún yù zhōng shàng mǔ shū

　　不孝完淳如今死了。我用身体奉献给父亲，不能再以身体报答母亲了。自从父亲离我而去，悲痛地过了两年。怨恨惨痛越积越深，历尽艰难辛苦。本来指望重见天日，报了大仇，让死者得到追恤，生者获得荣耀，向九泉之下的父亲报告成功。无奈上天不保佑，把灾祸集中于明朝，一支军队刚起来，就立即被击溃。去年的义举，我本以为非死不可，谁知当时没死，却死在今天。短短延续了两年的生命，却没有一天能孝养母亲。以至于尊贵的慈母托身佛门，生母寄居在异姓人家。一家漂泊，活着不能相互依靠，死了也不能彼此安慰。我今天又忽然先赴九泉，不孝的罪孽之深重，连上天都知道。

　　唉！两位母亲都健在，下面还有妹妹和女儿。家运衰败，没有兄弟。我死了并不可惜，我悲痛的是家中这么多人口今后怎么生活。虽然如此，但也只能这样了。我的身体是父亲给我的，我的身体是为国君所用的，为父亲、为国君而死，又哪里算辜负两位母亲呢？但尊贵的慈母对我爱护备至，教我学礼习诗，十五年来从未改变。嫡母如此慈爱恩惠，千百年来少有。大恩未能报答，令我悲痛到极点。现在我只得把尊贵的慈母托付给义融姊，把生母托付给昭南妹。

　　我死之后，如果妻子能留下一个遗腹子，那是家门之幸。如果不然，千万不要另立后嗣。会稽的大族如今已零落至此。像我们父子这样讲节义文章的有几个呢？像西铭先生那样立一个不肖的后嗣，被人诟骂讥笑，还不如不立。唉！天地无穷无尽，家族不可能永远绵延不绝。将来有一天朝廷中兴重建，那么我们就能千百年地在庙中接受祭祀供养，又哪里只是享受一碗麦饭、猪蹄，不至于成为饿鬼而已？如果有人妄言另立后嗣，我与父亲在冥中一定要杀掉这个顽固愚蠢之人，绝不饶恕。

　　兵戈遍布天地，我死之后，战乱不会有停止的日子。两位母亲请好好保重身体，不要再挂念我。二十年之后，我随父亲将扫平北方边境。不要悲伤，不要悲伤。我托付的话，千万不要违背。武功甥是未来大有成就的人，家里的事都托付给他。寒食和七月十五，用一杯清酒、一盏寒灯供我，使我不至于成为无人祭祀的饿鬼，我的愿望就满足了。妻子与我成婚两年，贤惠孝顺向来为人深知，武功甥替我好好待她，这也是你的渭阳之情。

　　语无伦次，却都是将死之时的肺腑之言。悲痛啊，太悲痛了。但是，人谁不死呢？贵在死得其所。父亲能成为忠臣，儿子能成为孝子。含笑归天，完成我的本分。道家说，人本从无而生，死后又归于无，我把自己的身体看得像破旧的鞋子一样不值珍惜。我只是为刚正之气所激，因而懂得了天人之理。十七年来只是一场噩梦，报仇在于来世。我的神魂将遨游于天地之间，对一切都毫无愧怍。

夏完淳《狱中上母书》